Avtomat Dövrəkəsicilər
Avtomat dövrəkəsicilərinin xüsusiyyətləri, təsnifatı, seçim meyarları
Şərtlərdən asılı olaraq, bu cür cihazlar bir sıra əməliyyat parametrləri ilə fərqlənə bilər. Buna görə də, avtomatik elektrik açarının (avtomatik dövrəkəsici- nin) nə olduğunu, quruluşunu, hansı siniflərə bölündüyünü, bilmək lazımdır.
Avtomat Dövrəkəsici açar nədir və onun xüsusiyyətləri
Misal olaraq:
1. Avtomatik Devre Açarı (Circuit Breaker): Bu devre açarları, elektrik devrelerini yüksək cərəyan və ya qısa dövrələrdən qorumaq üçün istifadə olunur. Onlar avtomatik olaraq dövrəni kəsərək, elektrik təhlükəsizliyini təmin edir.
2. Zaman ayarlı Dövrə Açarı (Timer Switch): Bu dövrə açarları, müəyyən bir vaxt intervalında dövrəni açmaq və bağlamaq üçün istifadə olunur. Onlar avtomatik olaraq işıqlandırma sistemlərini idarə etmək və ya enerji səmərəliliyini artırmaq üçün istifadə oluna bilər.
3. Dimmer Dövrə Açarı (Dimmer Switch): Bu devre açarları, işıqlandırmanın parlaqlığını idarə etmək üçün istifadə olunur. Onlar istifadəçilərə işıqlandırmanın intensivliyini ayarlamağa imkan verir.
4. Təhlükəsizlik Dövrə Açarı (Safety Switch): Bu dövrə açarları, elektrik təhlükəsizliyini təmin etmək üçün istifadə olunur. Onlar elektrik şokundan qorumaq və ya yanğın təhlükəsini azaltmaq üçün istifadə oluna bilər.
Devre açarları elektrik təhlükəsizliyini təmin etmək və elektrik devrelerini idarə etmək üçün çox vacib cihazlardır. Onların düzgün seçilməsi və quraşdırılması, elektrik sisteminin etibarlı və təhlükəsiz işləməsini təmin edir.
GEWISS – Hər dövrə üçün güvənli seçim!
Topdansatış üçün xüsusi qiymətlər və çatdırılma imkanları
Mühəndislərin tövsiyə etdiyi marka – Geviss
Avtomat dövrəkəsicilərdə hansı tip qoruyucu mexanizmdən istifadə edilir
I. Bu mexanizm, cərəyanın artması nəticəsində istilik yaradaraq işləyir. Bimetal lövhə və ya termik spiral kimi termik elementlər istifadə olunur. Cərəyan artdıqca, termik element genişlənir və ya əyilir, nəticədə dövrəkəsici açılır.
II. Tətbiqi: Tipik olaraq, ev və ofis devrelerində istifadə olunur.
2. Maqnit Qoruyucu:
I. Bu mexanizm, cərəyanın artması nəticəsində yaranan maqnit sahəsindən istifadə edir. Yüksək cərəyan, elektromaqniti hərəkətə gətirir və dövrəkəsici açılır.
II. Tətbiqi: Qısa dövrələrin qorunması üçün istifadə olunur, xüsusilə sənaye tətbiqlərində.
3. Termomaqnit Qoruyucu:
I. Bu mexanizm həm termik, həm də maqnit qoruyucu elementlərini birləşdirir. Termik element yavaş cərəyan artımını, maqnit element isə qısa dövrələri və yüksək cərəyan artımını təmin edir.
II. Tətbiqi: Geniş tətbiq sahəsinə malikdir, həm ev, həm də sənaye devrelerində istifadə olunur.
4. Hidravlik Maqnit Qoruyucu:
I. Bu mexanizm, cərəyanın artması nəticəsində yaranan hidravlik təzyiqdən istifadə edir. Hidravlik təzyiq, dövrəkəsicini açmaq üçün istifadə olunur.
II. Tətbiqi: Yüksək cərəyan və yüksək gərginlikli tətbiqlərdə istifadə olunur.
III. Elektron Element: Bu mexanizm, cərəyan və gərginlik dəyişikliklərini izləyən elektronika dövrələrindən istifadə edir. Elektronika, cərəyan və ya gərginlik anomaliyalarını aşkar edərək, dövrəkəsicini açır.
IV. Tətbiqi: Müasir elektrik sistemlərində, xüsusilə zəif cərəyanlı və ya kompüterlə idarə olunan devrelerdə istifadə olunur.
5. Differensial Qoruyucu (RCD - Residual Current Device):
I. Bu mexanizm, devrədəki cərəyanın sızıntısını aşkar edir. Faz və neytral tellər arasındakı cərəyan fərqi, dövrəkəsicini açır.
II. Tətbiqi: İnsan təhlükəsizliyini təmin etmək üçün istifadə olunur, xüsusilə yaşayış məntəqələrində və yüksək rütubətli mühitlərdə.
Dövrə kəsici avtomatların iş prinsipi
A, B, C və ya D Dövrə kəsici cihazlarının hansı kateqoriyaya aid olmasından asılı olmayaraq şəbəkəni və qoşulmuş avadanlıqları 2 əsas zədələyici amildən qorumaq funksiyasını yerinə yetirir:
- Şəbəkəni həddindən artıq yüklənmədən
- Qısa qapanmadan
A tipli avtomat dövrəkəsici
Maksimum həssaslıqla xarakterizə olunur. Nominal elektrik dəyəri 30% -i aşdığında, işə düşmə (Şəbəkədən cərəyanı kəsmə) 0,05 saniyədən sonra baş verir. Bu vəziyyətdə, mexaniki elektromaqnit qurgu əgər işə düşməzsə, 20 saniyədən sonra təchizat istilik elementi tərəfindən kəsiləcək. Aşağı bağlanma həddinə görə, bu sinifin modelləri, həddindən artıq yüklənmələr də qəbuledilməz olan dəqiq alətləri olan elektrik dövrələrində istifadə olunur.
Xüsusiyyətləri: Bu tip dövrəkəsicilər ümumiyyətlə yalnız termik qoruyucu mexanizmləri ilə təchiz olunur. Onlar yavaş cərəyan artımına qarşı qoruma təmin edir, lakin qısa dövrələrə qarşı çox təsirli deyillər.
İstifadə Yerləri: Ev və ofis dövrələrində, xüsus ilə işıqlandırma və kiçik qida cihazları üçün istifadə olunur.
B Tipli Avtomatların İş Prinsipi:
B tipli avtomatlar termik və maqnit qoruma mexanizmləri ilə işləyir:
- Termik qoruma – dövrədə artan cərəyan uzun müddət davam etdikdə (məsələn, 1.1-1.5 qat) bimetal element isinərək dövrəni ayırır. Bu, yük altında davamlı artım zamanı işə düşür.
- Maqnit qoruma – qısaqapanma kimi ani yüksək cərəyan hallarında elektromaqnit sistem vasitəsilə dərhal dövrəni ayırır.
🔹 B Tipli Avtomatların Cərəyan Açma Həddi:
- Maqnit açılma (ani qoruma) həddi: nominal cərəyanın 3–5 qatı
- Yəni, 10A-lıq B tipli avtomat yalnız 30–50A arasında ani cərəyan gəldikdə açar dövrəni dərhal açacaq.
🔸 Digər Tiplərlə Müqayisə:
| Tip | Maqnit açma həddi | İstifadə sahəsi |
| B tipi | 3–5 × In | Evlər, ofislər, yüngül yük (kompüter, lampa) |
| C tipi | 5–10 × In | Mühərriklər, transformatorlar, kommersiya obyektləri |
| D tipi | 10–20 × In | Ağır sənaye, böyük start cərəyanlı cihazlar (kompressor, nasos) |
🔹 B Tipli Avtomatın Seçilmə Səbəbləri:
- Aşağı start cərəyanlı cihazlar üçün uyğundur.
- Aşağı riskli mühitlərdə (ev, ofis) istifadə olunur.
- Daha həssas və tez açan avtomatlardır.
🧠 Qısaca:
B tipli avtomat – yüngül yük sistemləri üçün nəzərdə tutulmuş, 3–5 qat cərəyan artımında dövrəni ayıran, ən həssas tip avtomat sayılır.
C tipli avtomat dövrəkəsici
C tipli avtomat dövrə kəsicilər (avtomatlar) elektrik dövrələrində aşırı yüklənmə və qısaqapanmalardan qorumaq üçün istifadə olunur. Onlar həm termik, həm də maqlı (elektromaqnit) qoruma mexanizmlərinə malikdirlər.
🔹 C Tipli Avtomatların İş Prinsipi:
- Termik qoruma (gecikmiş) – dövrədə cərəyan uzun müddət nominaldan yuxarı olduqda, bimetal element qızaraq avtomatı açır.
- Bu, uzunmüddətli yüklənməyə qarşı qoruma üçündür.
- Maqnit qoruma (ani) – qısaqapanma və ya yüksək start cərəyanı zamanı elektromaqnit bobin aktivləşərək dövrəni dərhal ayırır.
🔹 C Tipli Avtomatların Cərəyan Açma Həddi:
- Maqnit açma diapazonu: nominal cərəyanın 5–10 qatı
- Məsələn: 10A-lıq C tipli avtomat yalnız 50–100A arasında ani cərəyan gəldikdə dövrəni dərhal ayıracaq.
🔸 Digər Tiplərlə Müqayisə:
| Tip | Maqnit açılma hüdudu | İstifadə sahəsi | Qoruma səviyyəsi |
| B tipi | 3–5 × In | Evlər, kompüterlər, LED lampalar | Həssas, tez açır |
| C tipi | 5–10 × In | Mühərriklər, klimalar, transformatorlar, kommersiya obyektləri | Orta həssaslıq |
| D tipi | 10–20 × In | Ağır sənaye qurğuları, start cərəyanı çox olan motorlar | Daha gec açır, daha dözümlüdür |
🔹 C Tipli Avtomatın Seçilmə Səbəbləri:
- Yüksək start cərəyanı olan cihazlar üçün idealdır, məsələn:
- Mühərriklər
- Kondisionerlər
- Transformatorlar
- Giriş avtomatları
- C tipli avtomatlar, start zamanı ani olaraq yüksək cərəyan çəkən cihazlarda səhvən açılmamaq üçün seçilir.
🧠 Nəticə:
C tipli avtomat – orta həssaslığa malikdir, 5–10 qat start cərəyanına dözə bilir, bu səbəbdən elektrik mühərrikləri və kommersiya yükləri üçün daha uyğundur.
D tipli avtomat dövrəkəsici
D tipli avtomat dövrəkəsicilər (avtomatlar) – yüksək start (başlanğıc) cərəyanı olan sənaye avadanlıqlarının qorunması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu tip avtomatlar ən gec açılan, amma ən dayanıqlı olan avtomat növüdür.
🔧 D Tipli Avtomatların İş Prinsipi:
D tipli avtomatlar da digər tip avtomatlar kimi ikili qoruma sisteminə malikdir:
- Termik qoruma (gecikmiş) – cihaz nominal cərəyanı bir qədər keçdikdə, bimetal plaka qızaraq dövrəni gec açır. Bu, aşırı yüklənməyə qarşıdır.
- Maqnit qoruma (ani) – qısaqapanma və ya yüksək start cərəyanı olduqda elektromaqnit sistem işə düşərək dərhal dövrəni ayırır.
⚡ D Tipli Avtomatın Cərəyan Açma Həddi:
- Maqnit açılma hüdudu: 10–20 × In (nominal cərəyan)
- Yəni, 10A-lıq D tipli avtomat yalnız 100A–200A civarında ani cərəyan olduqda dövrəni ayıracaq.
🔍 Digər Tiplərlə Müqayisə:
| Tip | Maqnit açma hüdudu | Həssaslıq | İstifadə sahəsi |
| B tipi | 3–5 × In | Yüksək (tez açır) | Ev, ofis, elektron cihazlar |
| C tipi | 5–10 × In | Orta | Mühərrik, nasos, ticarət obyektləri |
| D tipi | 10–20 × In | Aşağı (gec açır) | Sənaye, böyük transformator, lift, kompressorlar |
🏭 D Tipli Avtomatın İstifadə Sahələri:
- Sənaye mühərrikləri
- Lift sistemləri
- Qaldırıcı qurğular (kranlar)
- Yüksək güclü transformatorlar
- Qazanxanalar və kompressorlar
- Qısa müddətdə çox yüksək start cərəyanı çəkən avadanlıqlar
🔹 Real Model (Gewiss nümunəsi):
| Model | Tip | Nominal Cərəyan | Maqnit açma həddi | İstifadə sahəsi |
| GW90014D | D | 10A | 100A – 200A | Ağır sənaye yükləri |
| GW90020D | D | 20A | 200A – 400A | Böyük mühərrik startları |
Bu modellər yalnız sənaye obyektlərində ixtisaslaşdırılmış quraşdırmalarda istifadə olunmalıdır. Əks halda, ciddi təhlükə yarana bilər – çünki D tipli avtomat çox gec açır və normal ev cihazları bu qədər gec müdafiə ilə yanmağa məruz qala bilər.
🧠 Qısa Nəticə:
D tipli avtomatlar – ən gec açılan, ən dayanıqlı qoruma vasitələridir. Yalnız çox yüksək start cərəyanı olan avadanlıqlar üçün nəzərdə tutulur.
Misal
Gewiss markası İtaliyanın tanınmış elektrik avadanlıqları istehsalçısıdır və onların avtomat dövrəkəsiciləri (MCB – Miniature Circuit Breakers) həm keyfiyyət, həm də texniki baxımdan yüksək səviyyədədir. İndi Gewiss-in real modelləri üzərindən B və C tipli avtomatların fərqlərini izah edək.
🔍 Real Modellər üzərindən B və C tip müqayisəsi (Gewiss seriyası: GW90000 seriyası)
🔹 Məsələn:
| Model | Tip | Nominal Cərəyan (In) | Qısaqapanma Açar Cərəyanı | İstifadə Sahəsi |
| GW90014B | B | 10A | 3–5 × 10A = 30–50A | Evlər, işıqlar, komputerlər |
| GW90014C | C | 10A | 5–10 × 10A = 50–100A | Mühərriklər, klimalar, pompalar |
Bu iki model eyni nominal cərəyana malikdir (10A), amma onların maqnit açılma həddi və istifadə sahəsi fərqlidir.
🔧 Texniki Fərqlər:
| Texniki Xüsusiyyət | GW90014B (B Tip) | GW90014C (C Tip) |
| Cərəyan açma əmsalı | 3–5 × In | 5–10 × In |
| Həssaslıq | Daha həssas – tez açır | Daha gec açır – yüksək start cərəyanlarına dözür |
| Tətbiq | Ev və ofis yükləri | Mühərrik, transformator, klimalar |
| Qoruma | Aşırı cərəyan və qısaqapanmaya qarşı | Eyni, amma daha yüksək həddə |
| Səhv açılma riski | Yüksək start cərəyanı olan yüklərdə səhv açma riski var | Yoxdur – daha stabil |
🏠 Real Həyat Tətbiqləri:
🔹 GW90014B (B Tip) – istifadə edin:
- Mənzildə işıq dövrəsində
- Komputer və TV xəttində
- Prizlərdə az enerji tələb edən avadanlıqlar üçün
🔹 GW90014C (C Tip) – istifadə edin:
- Kondisioner üçün ayrıca xəttdə
- Kiçik su motorları və pompalar üçün
- Qapı avtomatikləri və ya ventilyatorlar
🧠 Nəticə:
| Sual | Cavab |
| Evdə standart dövrələr üçün? | B tip (məsələn, GW90014B) |
| Yüksək start cərəyanlı cihazlar üçün? | C tip (məsələn, GW90014C) |
| Hansı daha tez açır? | B tip daha həssasdır |
| Hansı sənaye üçün uyğundur? | C tip – sənaye və kommersiya sahələrinə daha uyğundur |
